Το Ξηρόμερο γερνά και αδειάζει...

 

Από τον Αστακό και τον Μύτικα μέχρι τις Φυτείες, την Κανδήλα, το Αρχοντοχώρι και τα μικρότερα χωριά, οι αριθμοί αποκαλύπτουν μια πραγματικότητα που δεν μπορούμε άλλο να προσπερνάμε

Υπάρχουν προβλήματα που φαίνονται. Υπάρχουν όμως και προβλήματα που δεν κάνουν θόρυβο, δεν δημιουργούν καθημερινές αντιπαραθέσεις και δεν βρίσκονται πάντα στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Παρ’ όλα αυτά, χρόνο με τον χρόνο, αλλάζουν έναν ολόκληρο τόπο.

Ένα τέτοιο πρόβλημα είναι το δημογραφικό.

Και για τον Δήμο Ξηρομέρου δεν πρόκειται πλέον για μια γενική συζήτηση που αφορά μόνο την ελληνική επαρχία. Είναι μια πραγματικότητα που αποτυπώνεται καθαρά στους αριθμούς και, ακόμη περισσότερο, αποτυπώνεται στην καθημερινότητα των ανθρώπων.

Το 1991 ο σημερινός Δήμος Ξηρομέρου είχε 15.001 κατοίκους. Το 2001 είχε 13.358 και το 2011 11.737. Η Απογραφή του 2021 κατέγραψε 10.206 μόνιμους κατοίκους.

Δηλαδή, μέσα σε τριάντα χρόνια χάθηκαν περίπου 4.800 άνθρωποι, ενώ μόνο την τελευταία δεκαετία ο Δήμος έχασε 1.531 κατοίκους, περίπου το 13% του πληθυσμού του.

Τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι διαθέσιμα μέχρι και επίπεδο οικισμού, γεγονός που επιτρέπει να δούμε το πρόβλημα όχι μόνο συνολικά αλλά και χωριό προς χωριό.

Και πίσω από τον αριθμό «10.206» δεν υπάρχουν απλώς στατιστικές. Υπάρχουν άνθρωποι. Είναι παιδιά που έφυγαν για σπουδές και δεν επέστρεψαν. Είναι νέοι που αναζήτησαν εργασία στην Αθήνα, στην Πάτρα, στο Αγρίνιο ή αλλού.

Είναι οικογένειες που έφυγαν επειδή δεν έβλεπαν επαγγελματικές προοπτικές. Είναι σπίτια που κατοικούνται μόνιμα όλο και λιγότερο και ανοίγουν κυρίως τους καλοκαιρινούς μήνες. Είναι χωριά όπου οι ηλικιωμένοι αυξάνονται και τα παιδιά λιγοστεύουν.

Αν θέλουμε πραγματικά να καταλάβουμε το μέγεθος του προβλήματος, πρέπει να αφήσουμε για λίγο τον συνολικό αριθμό του Δήμου και να κοιτάξουμε τους ίδιους τους οικισμούς.

Ο παρακάτω πίνακας, με βάση τα στοιχεία των απογραφών, δείχνει την πληθυσμιακή πορεία σε βάθος τριών δεκαετιών και, όπου υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, μέχρι και το 2021:

Τα στοιχεία 1991–2011 προέρχονται από τον δημογραφικό πίνακα του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Ξηρομέρου. Η ΕΛΣΤΑΤ έχει δημοσιεύσει τα οριστικά αποτελέσματα της Απογραφής 2021 μέχρι και επίπεδο οικισμού.

Κοιτάζοντας τον πίνακα, καταλαβαίνει κανείς ότι το πρόβλημα δεν είναι ίδιο παντού. Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο.

Ο Αστακός, για παράδειγμα, εμφανίζει μεγαλύτερη αντοχή σε βάθος χρόνου, καθώς η ίδια η πόλη καταγράφει αύξηση σε σχέση με το 1991.

Ο Μύτικας επίσης παρουσιάζει αξιοσημείωτη πληθυσμιακή αντοχή σε βάθος τριών δεκαετιών. Το Στρογγυλοβούνι αποτελεί ακόμη μία ενδιαφέρουσα περίπτωση.

Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει ένας και μοναδικός δρόμος για ολόκληρο τον Δήμο. Υπάρχουν περιοχές που συγκρατούν καλύτερα τον πληθυσμό τους και άλλες που αντιμετωπίζουν πολύ μεγαλύτερη πίεση.

Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οικισμοί που έχουν χάσει τεράστιο μέρος του πληθυσμού τους. Το Βαλτί εμφανίζει απώλεια που ξεπερνά το 90%, τα Αγράμπελα πάνω από 80%, τα Βλιζιανά περίπου 67%, η Μαχαιρά πάνω από 60%, ενώ η Σκουρτού, ο Πρόδρομος και ο Παππαδάτος έχουν επίσης χάσει περισσότερο από το μισό του πληθυσμού που είχαν πριν από τριάντα χρόνια.

Και τότε καταλαβαίνουμε ότι το δημογραφικό δεν είναι απλώς ένας αριθμός σε έναν πίνακα.

Είναι ένα χωριό που κάποτε είχε παιδιά στο σχολείο και σήμερα έχει ελάχιστα ή καθόλου. Είναι ένα καφενείο που δυσκολεύεται να παραμείνει ανοιχτό τον χειμώνα. Είναι ένα σπίτι που μένει κλειστό.

Είναι ένας νέος άνθρωπος που έφυγε και δεν γύρισε. Είναι μια οικογένεια που θα ήθελε να κάνει δεύτερο ή τρίτο παιδί, αλλά σκέφτεται αν μπορεί να τα βγάλει πέρα.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος.

Δεν αρκεί να λέμε ότι «το δημογραφικό είναι εθνικό πρόβλημα». Είναι πράγματι εθνικό πρόβλημα. Αλλά έχει και τοπική διάσταση. Κάθε δήμος μπορεί να κάνει τις δικές του παρεμβάσεις, να δημιουργήσει καλύτερες συνθήκες και να στείλει το δικό του μήνυμα στις νέες οικογένειες.

Γιατί να μη συζητηθεί, λοιπόν, σοβαρά η δημιουργία ενός Δημοτικού Βοηθήματος Νεογέννητου;

Ένα ποσό, για παράδειγμα 1.000 ευρώ, για κάθε παιδί που γεννιέται σε οικογένεια μόνιμων κατοίκων του Δήμου Ξηρομέρου. Όχι ως λύση στο δημογραφικό, αλλά ως μια πρώτη έμπρακτη συμβολική και οικονομική στήριξη της οικογένειας.

Φυσικά, μια τέτοια παροχή θα πρέπει να εξεταστεί από τις υπηρεσίες του Δήμου ως προς τη νομική δυνατότητα, τους δημοσιονομικούς κανόνες και τις προϋποθέσεις εφαρμογής.

Αλλά θα μπορούσε να είναι μόνο η αρχή.

Γιατί μια οικογένεια δεν χρειάζεται βοήθεια μόνο την ημέρα που γεννιέται ένα παιδί. Χρειάζεται στήριξη για χρόνια.

Θα μπορούσε, λοιπόν, να εξεταστεί ένα Τοπικό Δημογραφικό Πρόγραμμα του Δήμου Ξηρομέρου, με ένα σύνολο δράσεων: ενίσχυση των οικογενειών με παιδιά, στήριξη παιδικών και βρεφονηπιακών δομών, καλύτερη αξιοποίηση των δημοτικών χώρων, δραστηριότητες για παιδιά και νέους, στήριξη του αθλητισμού και του πολιτισμού, καθώς και ειδικά κίνητρα όπου το επιτρέπει το θεσμικό πλαίσιο.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι το θέμα της κατοικίας.

Υπάρχουν σπίτια στον Ξηρόμερο που παραμένουν κλειστά. Υπάρχουν δημοτικά κτίρια που μπορούν να αξιοποιηθούν. Γιατί να μη διερευνηθεί η δυνατότητα ενός προγράμματος «Σπίτι για Νέους στον Ξηρόμερο», με αξιοποίηση διαθέσιμης δημοτικής περιουσίας ή συνεργασία με την Πολιτεία και άλλους φορείς, ώστε νέες οικογένειες να έχουν κίνητρο να εγκατασταθούν ή να επιστρέψουν;

Και γιατί να μην υπάρξει μια οργανωμένη πρωτοβουλία «Επιστρέφω στον Ξηρόμερο»;

Πολλοί νέοι που έφυγαν δεν έπαψαν να αγαπούν τον τόπο τους. Απλώς έφυγαν επειδή χρειάστηκε. Αν δημιουργηθούν θέσεις εργασίας, ευκαιρίες για νέες επιχειρήσεις, δυνατότητες τηλεργασίας, κίνητρα για νέους επαγγελματίες και καλύτερες συνθήκες ζωής, κάποιοι από αυτούς μπορεί να θελήσουν να επιστρέψουν.

Ο Αστακός μπορεί να λειτουργήσει ως διοικητικό και οικονομικό κέντρο. Ο Μύτικας έχει δυνατότητες στον τουρισμό, στη θάλασσα και στην παραθεριστική κατοικία.

Οι Φυτείες μπορούν να στηρίξουν ακόμη περισσότερο τον αγροτικό και παραγωγικό τους χαρακτήρα. Η Κανδήλα, το Αρχοντοχώρι, ο Βάρνακας και τα υπόλοιπα χωριά χρειάζονται πολιτικές που θα ενισχύσουν την τοπική οικονομία και θα κρατήσουν ζωντανή την καθημερινότητα.

Και για τα μικρότερα χωριά χρειάζεται ιδιαίτερη πολιτική.

Γιατί δεν γίνεται να αντιμετωπίζουμε ένα χωριό με 50, 100 ή 150 κατοίκους σαν έναν αριθμό που απλώς μειώνεται. Εκεί ακριβώς πρέπει να υπάρχει μεγαλύτερη προσπάθεια.

Να παραμείνει ζωντανό το σχολείο όπου υπάρχουν παιδιά. Να υπάρχουν βασικές υπηρεσίες. Να υπάρχει συγκοινωνία. Να υπάρχουν χώροι συνάντησης. Να στηρίζονται οι τοπικοί σύλλογοι και οι άνθρωποι που κρατούν ζωντανή την κοινωνική ζωή.

Το μεγάλο στοίχημα είναι να σπάσει ο φαύλος κύκλος: λιγότερα παιδιά, λιγότεροι μαθητές, λιγότερη οικονομική δραστηριότητα, λιγότερες θέσεις εργασίας, περισσότερη φυγή νέων, ακόμη λιγότερα παιδιά.

Και εδώ χρειάζεται μια αλλαγή νοοτροπίας.

Το δημογραφικό δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη κεφάλαιο ενός προγράμματος.

Πρέπει να γίνει κριτήριο κάθε αναπτυξιακής απόφασης.

Όταν σχεδιάζεται ένα έργο, να εξετάζεται πώς βοηθά να μείνουν άνθρωποι στον τόπο. Όταν αξιοποιείται δημοτική περιουσία, να εξετάζεται αν μπορεί να βοηθήσει νέες οικογένειες.

Όταν διεκδικείται χρηματοδότηση, να εξετάζεται αν δημιουργεί πραγματικές θέσεις εργασίας. Όταν σχεδιάζεται μια κοινωνική δομή, να εξετάζεται αν διευκολύνει την καθημερινότητα μιας οικογένειας.

Γιατί στο τέλος της ημέρας, ανάπτυξη χωρίς ανθρώπους δεν υπάρχει.

Μπορεί να κατασκευαστούν δρόμοι, πλατείες, κτίρια και υποδομές. Μπορούν να έρθουν χρηματοδοτήσεις και έργα. Όλα αυτά είναι απαραίτητα.

Αλλά ο πραγματικός δείκτης επιτυχίας είναι άλλος:

Πόσες νέες οικογένειες θα μείνουν;Πόσα παιδιά θα γεννηθούν; Πόσοι νέοι που έφυγαν θα επιστρέψουν; Πόσα σχολεία θα παραμείνουν ζωντανά; Πόσα χωριά θα εξακολουθήσουν να έχουν καθημερινή ζωή;

Ο Δήμος Ξηρομέρου δεν μπορεί μόνος του να ανατρέψει το εθνικό δημογραφικό πρόβλημα. Μπορεί όμως να αποφασίσει ότι δεν θα παρακολουθεί παθητικά την πληθυσμιακή του συρρίκνωση.

Μπορεί να ξεκινήσει από ένα βοήθημα για κάθε νεογέννητο.

Να συνεχίσει με πολιτικές για τις νέες οικογένειες. Να διεκδικήσει κατοικία για νέους. Να στηρίξει την εργασία και την επιχειρηματικότητα. Να δημιουργήσει κίνητρα επιστροφής. Να επενδύσει στα παιδιά. Να κρατήσει ζωντανά τα χωριά.

Γιατί ένα παιδί που γεννιέται στον Αστακό, στον Μύτικα, στις Φυτείες, στην Κανδήλα, στο Αρχοντοχώρι ή σε οποιοδήποτε μικρό χωριό του Ξηρομέρου δεν είναι απλώς ένα ακόμη μέλος μιας οικογένειας.

Είναι ένας ακόμη λόγος για να υπάρχει αύριο αυτός ο τόπος.

Και ίσως τελικά αυτή να είναι η πιο σημαντική συζήτηση που πρέπει να ανοίξει σήμερα στον Δήμο Ξηρομέρου.

Όχι πόσους κατοίκους χάσαμε.Αλλά τι θα κάνουμε για να μην χάσουμε άλλους.Γιατί έναν δρόμο μπορείς να τον ξαναφτιάξεις.Μια πλατεία μπορείς να την ανακαινίσεις. Ένα κτίριο μπορείς να το αξιοποιήσεις. Αλλά όταν ένα χωριό χάσει τα παιδιά του, δεν υπάρχει εύκολος δρόμος επιστροφής.

Το δημογραφικό, λοιπόν, δεν είναι το πρόβλημα του αύριο.

Είναι η μάχη του σήμερα για το αν θα υπάρχει Ξηρόμερο αύριο.